Borelioza i kleszcze - wszystko co musicie wiedzieć

Nieleczona infekcja krętkami Borrelia spp. może trwać miesiące, a nawet lata i prowadzić do trwałego uszkodzenia narządów, w których bytuje dlatego bardzo ważne jest szybkie rozpoznanie i wprowadzenie leczenia.

Borelioza i kleszcze - wszystko co musicie wiedzieć

Kleszcze zamieszkują wiele stref klimatycznych i ekologicznych ale najliczniej występują w tropikach i subtropikalnych strefach. Znanych jest ponad 900 gatunków kleszczy, z czego 70 występuje w Europie. Na terenie Polski na stałe bytuje 19 gatunków. Do najpowszechniej występujących należy kleszcz pospolity (Ixodes ricinus), kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatus) oraz obrzeżek gołębi (Argus reflexus). Kleszcze zamieszkują różne środowiska jednakże najczęściej można je spotkać w wilgotnych obszarach roślinnych, takich jak lasy liściaste, łąki, polany oraz w okolicach zbiorników wodnych. W ostatnich latach zaobserwowano znaczny przyrost populacji kleszczy w miastach, najczęściej w parkach, ogródkach przydomowych czy trawnikach. Związane to jest prawdopodobnie z łagodnymi zimami jakie ostatnio można obserwować w Polsce. Pierwotnie, aktywność kleszczy można było obserwować od kwietnia do listopada, z dwoma szczytami – na przełomie maja/czerwca oraz wrzesień/październik. Obecnie, głównie w związku z ociepleniem klimatu oraz szerokim stosowaniem środków owadobójczych, aktywność kleszczy wydłużyła się (marzec-grudzień).

Ponadto, wzrost popularności rekreacji na powietrzu i zwiększona mobilność społeczeństwa przyczyniły się do zwiększenia ilości kontaktów ludzi z kleszczami.

Kleszcze są obligatoryjnymi, czasowymi pasożytami zewnętrznymi kręgowców. W ich cyklu rozwojowym występują fazy: larwa, nimfa i osobnik dorosły. Aby móc przejść do kolejnej fazy kleszcz wymaga pożywienia jakim jest krew. Liczba żywicieli w każdym stadium może być różna, np. kleszcz pospolity należy do trójżywicielowych – każda jego postać rozwojowa przed przekształceniem w następną musi ssać krew innego żywiciela.

Kleszcze są rezerwuarem i wektorem wielu chorobotwórczych dla człowieka wirusów, bakterii i pierwotniaków. Na terenie Polski kleszcze mogą być przenosicielami: boreliozy z Lyme, anaplazmozy, bartonelozy, kleszczowego zapalenia mózgu, tularemii, gorączki Q, babeszjozy, a także riketsjoz z grupy gorączek plamistych.

Boreliozę z Lyme wywołują bakterie Gram–ujemne z rzędu Spirochetales (krętki), rodzaju Borrelia. Częstość zakażenia kleszczy krętkami Borrelia spp. w Europie waha się do kilku do kilkudziesięciu procent natomiast szacunkowa liczba zachorowań u ludzi w ciągu roku w Europie wynosi ok. 65 tysięcy. W Polsce Borelioza od 1996r. podlega zgłaszaniu i rejestracji w Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej. Analizując dane epidemiologiczne z Państwowego Zakładu Higieny, z roku na rok widać wzrost liczby zachorowań na boreliozę – w 2015r. – 13625, w 2016r. – 21200 a w 2017r. – 21516.

Dotychczas na świecie z wykorzystaniem metod molekularnych analizy DNA wyodrębniono 19 genogatunków Borrelia burgdorferi sensu lato. Spośród 11 występujących w Europie chorobotwórczość wobec człowieka udowodniono u 9 genogatunków. W Polsce do najczęściej występujących należą B. burgdorferi sensu stricto, B. garinii, B. afzelii oraz B. spielmanii.

Borelioza z Lyme jest chorobą przebiegającą z wielonarządową symptomatologią, obejmującą np. zajęcie skóry, stawów, układu nerwowego i serca. Wyróżniamy trzy stadia tej choroby: wczesne ograniczone, wczesne rozsiane/narządowe i późne. U osoby zarażonej może wystąpić tylko jeden z okresów lub stadia mogą się na siebie nakładać.

Borelioza objawy

W pierwszym stadium w 30% przypadków można zaobserwować występujący na skórze rumień wędrujący (EM), który pojawia się w miejscu ukąszenia przez kleszcza zwykle po okresie 1-3 tygodni. W drugim stadium choroby następuje rozprzestrzenianie się krętków droga krwionośną. Objawy są uzależnione od lokalizacji zmian narządowych, jednak najczęściej dochodzi do zajęcia stawów, narządu wzroku oraz układu nerwowego. Okres późny można rozpoznać gdy objawy utrzymują się przez okres minimum 12 miesięcy, są to głównie zmiany skórne, zmiany zapalne w układzie ruchu oraz zmiany w układzie nerwowym.

Objawy ogólnoustrojowe i EM mogą ustąpić samoistnie po 4–12 tygodniach u chorych nieleczonych we wczesnym stadium choroby. Niekiedy niezbyt nasilone symptomy mogą się utrzymywać nawet przez kilka lat albo przejść w przewlekłe objawy stadium późnego. Zdarzają się również przypadki wystąpienia pierwszych i zarazem jedynych objawów tej choroby aż kilka lat od momentu infekcji.

Nieleczona infekcja krętkami Borrelia spp. może trwać miesiące, a nawet lata i prowadzić do trwałego uszkodzenia narządów, w których bytuje dlatego bardzo ważne jest szybkie rozpoznanie i wprowadzenie leczenia.

Badanie na boreliozę – rozpocznij od kleszcza

Diagnostykę Boreliozy warto rozpocząć od zbadania samego kleszcza. Badanie kleszcza pozwala na szybką i łatwą analizę obecności patogenów. Jednym z takich testów, który umożliwia samodzielne badanie kleszcza, bez potrzeby dostarczenia go do wyspecjalizowanego laboratorium jest test na boreliozę Tick Quick. Pozwala on na detekcję czterech, najpowszechniej występujących genogatunków Borrelii spp.B. burgdorferi, B. garinii, B. afzelii oraz B. spielmanii bezpośrednio w kleszczach. Badanie to ma istotne znaczenie w przypadku podjęcia decyzji o dalszym postępowaniu diagnostycznym. Należy jednak pamiętać, że nie każdy kleszcz jest zarażony i że nie każde ugryzienie kończy się transferem patogenów do organizmu człowieka.

Bakterie mogą rozprzestrzenić się w organizmie w przeciągu kilku dni od ukąszenia kleszcza. Dzięki wczesnej diagnostyce możliwe jest szybkie rozpoczęcie leczenia, co może przełożyć się na zahamowanie rozwoju choroby i niebezpiecznych powikłań.